Vrijdag 6 augustus ben ik uit Veghel vertrokken naar Diest, in de buurt van Brussel. Een mooie oude stad, zoals er vele in België zijn. Prachtig plein, mooie kerk en sfeervolle straatjes. Al met al 130 km die me betrekkelijk makkelijk afgingen. Met het oog op de vakanties en het weekend had ik, tegen mijn gewoonte in, in de beoogde stopplaatsen: Diest, Givet en Charleville een hotelkamer gereserveerd.

Zaterdag 8 augustus ging de tocht van Diest naar Givet, achteraf behoorlijk zwaar omdat van Diest tot Namen je eigenlijk uren “klimt” via een vals plat, met wat tegenwind ook nog eens. Je merkt niet dat je klimt maar kijk je op de km-teller dan maak je weinig kilometers. Gevolg was dat ik in Namen vrij laat in de middag aankwam, en tot mijn schrik bemerkte dat ik nog meer dan 50 km te gaan had. Alle details laat ik maar achterwegen, het was een uitputtingsslag. De laatste 25 km, tussen Dinant en Givet leek ik wel stil te staan, en kreeg een vreselijke dorst. Zoals gewoonlijk kom je in die situatie niets en niemand tegen. Toen ik met de uitgeput en met de tong op de schoenen in Givet aankwam, heb ik 2 grote pils genomen, Leffe, heerlijk bier, en ben zonder te eten in bed gekukeld.

Zondag van Givet naar Charleville, 90 km, over de Voie Verte. Een werkelijk prachtige fietsroute, niets aan gelogen. De weg loopt langs de Maas, het voormalige jaagpad, en is geheel autovrij. Aangenaam druk met fietsers, wandelaars en joggers. Opvallend vond ik de vele “marathons” die langs de route, het was zondag, georganiseerd waren. Bijna in elke plaats die ik tegenkwam was  zo’n marathon, met veel vrijwilligers om alles in goede banen te leiden, en de lopers van verfrissingen te voorzien. Ik kreeg er zelf dorst van. Veel ouderen, ,mannen als vrouwen liepen mee, en hard ! Ik kon ze op de fiets nauwelijks bijhouden. Stopte ik even dan moest ik ze weer voorbij, tikje gênant.

Op het einde van de dag in Charleville aangekomen, weer was om te fietsen goed, en om op een terras te zitten niet slecht.

In Charleville de stad met zijn fraaie Place Ducale bezocht en nog wat andere bezienswaardigheden. Het was zondag en bijna alles zat dicht, ook de meeste café’s. Een tegenvaller.

Zoals mijn bedoeling was, een bezoek gebracht aan het gemeentelijk kerkhof waar de dichter Rimbaud, met zijn moeder en zus begraven liggen. Een bord markeert de plek. Het geheel is keurig onderhouden maar niet erg indrukwekkend. Drie witte grafstenen met de tekst Bid voor hem cq Bid voor haar. Dat heb ik niet gedaan.

Spontaan moest ik denken aan de melancholische woorden van de vrome Romeinse dichter Horatius: Ach Postumus,  Postumus, hoe snel vliegen de jaren voorbij: ook vroomheid kan rimpels en nakende ouderdom niet vertragen, niets kan het geweld van de dood bedwingen. (Eheu fugaces, Postume, Postume, labuntur anni, nec pietas moram rugis et instanti senectae adferet indomitaeque morti).

Op de weg terug heb ik een biertje genomen op Rimbaud bij een café aan de voet van de heuvel waar hij begraven ligt. Een leuk buurtcafé, waar mensen komen die je in Nederland niet meer ziet, verdwenen als ze zijn in de globalisering. Daar alleraardigste mensen, die van een drankje houden  en zonder uitzondering, mannen en vrouwen, een bijzonder slecht gebit hebben. Leek wel een toegangsbewijs. Het plezier was er niet minder om. Lachen was niet verboden en een beetje flirten ook niet. Vanaf zijn laatste rustplaats keek Rimbaud tevreden toe: op een avond nam ik de Schoonheid op schoot – en zij smaakte mij bitter –  (Proloog).

Maandag 9 augustus ben ik ik weer op mijn fiets geklommen en vrij makkelijk, zonder een spatje regen, 3 dagen later  thuisgekomen. Een geslaagde generale repetitie.

Het museum Rimbaud

Voor Rimbaud ging achter de alledaagse werkelijkheid een andere, nog onbekende wereld schuil, en de poëzie was dé manier om deze te leren kennen. De dichter moest een ziener worden, door een bewuste ontregeling van alle zintuigen. Die verkenning van het onbekende vroeg om een nieuwe taal, die hij vond in het prozagedicht. Zijn gedichten zijn compact, fantasievol en dynamisch, staan volledig los van de traditie en van de werkelijkheid. Zijn 3^e en laatste bundel, Illuminations (een Engels woord), vol fantasierijke prozagedichten, is daar het geslaagde voorbeeld van.  Kleurrijke impressies van de natuur worden afgewisseld met fantastische, haast surrealistische beelden en associaties.

De betekenis en strekking van de gedichten is een bron van exegese geworden. Wat bedoelt de dichter? Wat betekenen bepaalde woorden en associaties. De geleerden zijn er niet uit. Leg verschillende gezaghebbende vertalingen naast elkaar en de tekstverschillen zijn aanzienlijk. Is dat een probleem ?. Nee! Rimbauds gedichten moet je niet proberen te begrijpen, maar je moet ernaar luisteren, als naar muziek. Dan pak je de kern. Wie die ervaring wil opdoen moet maar eens luisteren naar het beroemde gedicht Le bateau ivre (De donken boot), voorgedragen door de bekende Franse acteur  Gerard Philipe en te vinden op Youtube: http://www.youtube.com/watch?v=mPwUUy6pfh4

Rimbaud zag zich als een dichter die mbv een nieuw te scheppen taal de wereld dacht te kunnen veranderen. Toen hij het hopeloze van die onderneming inzag, heeft hij op zijn 20^ste de dichtkunst voorgoed vaarwel gezegd, een klein oeuvre achterlatend.

Velen hebben de plaatsen bezocht waar Rimbaud heeft gewoond; in de veronderstelling dichter bij de dichter te kunnen komen.  Ethiopië waar de dichter de laatste jaren van zijn leven doorbracht, was zo’n bedevaart- oord. Rimbauds onovertroffen biograaf, de Engelsman Graham Rob, kan er alleen maar om lachten. Hij heeft alle landen en plaatsten bezocht waar Rimbaud vertoeft heeft, en daar volgens eigen zeggen weinig plezier aan beleefd. Rimbaud vind je in de archieven en in zijn gedichten en nergens anders is kort en krachtig zijn boodschap.

Robb’s goede raad indachtig heb ik de fiets uit de mottenballen gehaald en een route uitgezet naar Rimbauds geboorteplaats, Charleville, waar een onooglijk museumpje en een saai graf nog aan hem herinnert. De route gaat heen over Diest (België), Givet en vervolgens Charleville-Meziere in de Franse Ardennen. Door de Belgische Ardennen met zijn heuvels en dalen. Een mens moet immers een doel in het leven hebben.

De fietstocht combineert voor mij het nuttige met het aangename. Eind augustus ga ik, D.V., met enkele vrienden op de fiets naar Sevilla. De Ardennen lijkt me een uitstekende voorbereiding. Bovendien, en dat is mijn hoofdmotief, is de 90 km lange fietsroute van Givet naar Charleville, langs de Maas, door de ANWB uitgeroepen tot een van de mooiste in Europa. En met recht hoop ik, maar dat antwoord ligt verscholen in de toekomst. Eerst de weergoden maar eens raadplegen!

Op 10 november 1891 stierf op 37-jarige leeftijd onder ellendige omstandigheden in een ziekenhuis in Marseille een van Frankrijks grootste dichters: Arthur Rimbaud. Hij leed aan botkanker. Enkele dagen voor zijn dood was nog één been geamputeerd, maar dat kon hem niet redden. Met Rimbaud verdween een van de kleurrijkste figuren uit de Franse literatuur van het toneel.

Tijdens zijn korte leven zijn slechts enkele gedichten van hem gepubliceerd, maar direct na zijn dood steeg zijn ster razendsnel.  Zijn dichtwerk wordt gelezen en herlezen en biografen hebben hun tanden stuk gebeten op deze uitzonderlijke figuur. Rimbaud spreekt tot de verbeelding en zijn leven is omgeven door mythes, gevoed door de magere details over zijn leven, enkele vage foto’s en de (vermeende) bekering op zijn sterfbed. Zijn biografie leest als een avonturenroman.

Vanaf de middelbare school heeft Rimbaud me gefascineerd en regelmatig ben ik teruggekeerd naar zijn werk en leven. Zijn verhaal is bekend. Rimbaud werd geboren in Charleville-Mezieres, een stad in de Franse Ardennen in een bijzonder vreemd gezin, waar zijn tirannieke en zeer vrome moeder hem het leven vergalde. Op zijn zestiende liep hij weg van huis, en belandde in Parijs, waar hij de oudere, getrouwde dichter Paul Verlaine ontmoette, met wie hij een spraakmakende liefdesaffaire kreeg, vol drank, drugs en geweld. Voor Rimbaud de manier om invulling te geven aan zijn dichterlijke levensfilosofie. De dichter moest immers een ziener worden, door een bewuste ontregeling van alle zintuigen.

De korte en heftige relatie zou eindigen met een pistoolschot in een Brusselse hotelkamer. Verlaine kwam in de gevangenis terecht, Rimbaud vertrok (weer) naar zijn ouderlijk huis en hun vriendschap behoorde definitief tot het verleden. Ze zouden elkaar nog één keer ontmoeten. Verlaine, een drankorgel eerste klas, herrees later als een new-born christian uit de misère, en Rimbaud zei spoedig daarna de literatuur vaarwel en begon een zwervend bestaan.

Verlaine op latere leeftijd                                   Rimbaud gewond in Brussel

Toen Rimbaud Verlaine ontmoette had deze als dichter reeds naam gemaakt. Via hem kwam Rimbaud in aanraking met de Parnassiens, dichters die op dat moment de poëzie domineerden met hun formalistische l’art-pour-l’art-poëzie. Hij werd algauw door hen verguisd vanwege zijn non-conformisme, en Rimbaud had op zijn beurt een grote minachting voor hun verkalkte poëzieopvatting.

In Parijs leerden Verlaine’s literaire vrienden Rimbaud kennen als een volstrekt onaangepaste, puberale provocateur: un monstre sacré. In niets meer gelijkend op de voorbeeldige scholier die schitterde in de klassieke talen en er voor de school prestigieuze prijzen mee won. Het wonderkind maakte met iedereen ruzie, zag eruit als een landloper en gedroeg zich ook zo. Hij stonk naar genialiteit zei een bekende over hem, en die uitspraak moet letterlijk genomen worden. Zich wassen deed hij niet,  hij zat onder de vlooien en stonk een uur uit de wind, maar dichtte geniaal. Victor Hugo zag in hem zelfs een nieuwe Shakespeare en Camus noemde hem de dichter van de opstand en de grootste van allen. Voor de Amerikaanse zangeres Patti Smith was hij de eerste punkdichter en voor Bob Dylan een bron van  inspiratie.

Rimbaud dichtte een klein oeuvre bij elkaar (zie de uitstekende bespreking ervan door Kiki Coumans (2007) onder de titel Poëzie van een raadselachtige revolutionair ( http://www.8weekly.nl/artikel/5437/). Rimbaud zag zich als een taalvernieuwer die mbv een nieuwe poëzie de wereld dacht te kunnen veranderen. Ik is een ander luidde zijn credo (een van de bekendste zinnen uit de Franse literatuur). Toen hij het hopeloze van die onderneming inzag, heeft hij op zijn 20^ste de dichtkunst voorgoed vaarwel gezegd. Hij zou geen literaire letter meer schrijven. Over dat abrupt afscheid  is veel gespeculeerd, zowel over het waarom als over de vraag of hij in zijn latere leven toch nog (ongepubliceerde) gedichten heeft gemaakt.

Na zijn breuk met Verlaine meldt Rimbaud zich als vrijwilliger bij het Koninklijke koloniale leger (KNIL). Eenmaal in Java aangekomen, deserteert hij subiet (een gevaarlijk huzarenstukje)  en komt na vele omzwervingen uiteindelijk in Abbessinie terecht waar hij zich vestigt als koopman, handelsreiziger en wapenhandelaar. Ook zou hij gehandeld hebben in slaven, en veel voorkomende aan de wapenhandel gelieerde praktijk aldaar, maar dat is volgens zijn biograaf Robb een mythe.

De Rimbaud uit Oost Afrika is een ‘excentrieke” en “eenzame man” die zijn handelsreizen combineert met de exploratie van een onbekende wereld. Zijn ontdekkingsreizen doen niet onder voor de bekende grote namen, en de Franse Societe de Geographie wilde hem toevoegen aan haar reeks van beroemde aardrijkskundigen en ontdekkingsreizigers. Men vroeg Rimbaud om een korte autobiografie, een samenvatting van zijn ondernemingen en een foto. Hij beantwoordde de brief nooit. Een paar maanden later schreef hij als een teleurgesteld man wel aan zijn zus in Charleville: Vergeef me dat ik al mijn problemen vertel. Maar ik besef dat ik bijna dertig wordt (een half leven!) en ik heb mezelf uitgeput met het zwerven over de wereld, zonder dat het iets heeft uitgehaald (Robb, pg 375)

Van Rimbaud zijn weinig foto’s bekend. Een paar. De bekendste is een foto uit 1871 van de beroemde Parijse fotograaf Carjat waarop we een grimmig kijkende scholier zien. Als volwassene is er nog een foto uit 1883 uit Harrar maar die is van zeer slechte kwaliteit. Tot onlangs op een rommelmarkt in Parijs een foto van hem, vlak voor zijn dood, boven water is gekomen. De dichter en ontdekkingsreiziger verschijnt als een licht wazige, argwanend kijkende man, zittend op een veranda in Aden, Jemen, tussen andere Europeanen. Dichter Rimbaud krijgt een nieuw gezicht kopte de NRC. De foto werd gevonden tussen de kiekjes van de 19^e eeuwse handelaar Jules Suel uit Aden, een man die Rimbaud goed kende en die zijn wapenhandel financierde. De aandacht die de recente foto van Rimbaud kreeg in de internationale media, waaronder de Engelstalige, duidt erop hoe springlevend hij nog steeds is.

Rimbaud in Harrar                                             Nieuwe gezicht van de dichter

Over Rimbaud zijn vele biografieën geschreven. Voor mij is de biografie van de Engelsman Graham Robb Rimbaud (2000) een eyeopener. Robbs indrukwekkend werk is in het Nederlands vertaald en uitgegeven door Bert Bakker. In een recensie in de NRC schrijft Bas Heijne treffend: Graham Robbs nuchtere kijk (…) heeft van Rimbaud inderdaad een volwassen figuur gemaakt, die weinig lijkt op de romantische boosaardige engel uit de literaire overlevering. Tegelijkertijd, en dat is de kracht van deze magnifieke biografie, verliest Arthur Rimbaud niets van zijn aantrekkingskracht en ook niets van zijn ongrijpbaarheid

Rimbaud’s biografie is Dichtung und Wahrheit. De hemelbestormer bezat vele gezichten en elke generatie heeft uit de spaarzame gegevens over zijn leven en de vele mythes rond zijn persoon een eigen Rimbaud gebakken. Op zijn manier heeft Rimbaud ook aan die mythevorming bijgedragen. Als een helderziende beschreef hij in het bekende gedicht Mauvais sang (Kwaad bloed) zijn afscheid van de dichtkunst, het vertrek uit Europa en zijn terugkeer:

Mijn dag zit erop. Ik ga weg uit Europa. Om mijn longen te zengen met zeelucht, mijn huid te looien in verre klimaten. Zwemmen, kruid verkruimelen, op jacht gaan, roken vooral; likeuren drinken zo straf als kokend metaal –brassen als onze brave vaderen rondom de vuren. Ik kom terug met gestaalde leden, een getaande huid, een laaiende blik; vanwege mijn masker word ik tot de machtigen gerekend. In bezit van goud luier ik rond, hang ik de beest uit. De vrouwen verplegen de woestelingen die ziek uit de tropen komen. Ik raak verwikkeld in de politiek.

Nu ben ik nog vervloekt. Ik walg van het vaderland. Het is maar het beste mijn roes uit te slapen op het kiezelzand. (vert Hans van Pinxteren).

Zijn voorspelde heroïsche terugkeer naar Europa met gestaalde leden was de goden verzoeken. Rimbaud kwam terug met botkanker: stervende. Afrika zou hij niet meer terug zien.  Zijn stoffelijk overschot werd overgebracht naar zijn geboortestad Charleville en daar onder regie van zijn moeder in alle stilte begraven.  Een witte grafsteen met de tekst Bid voor hem herinnert aan deze geniale man.

Franse origineel van bovenstaand citaat:

Ma journée est faite; je quitte l’Europe. L’air marin brûlera mes poumons; les climats perdus me tanneront. Nager, broyer l’herbe, chasser, fumer surtout ; boire des liqueurs fortes comme du métal bouillant, —comme faisaient ces chers ancêtres autour des feux.
Je reviendrai, avec des membres de fer, la peau sombre, l’œil furieux : sur mon masque, on me jugera d’une race forte. J’aurai de l’or: je serai oisif et brutal. Les femmes soignent ces féroces infirmes retour des pays chauds. Je serai mêlé aux affaires politiques. Sauvé.

Maintenant je suis maudit, j’ai horreur de la patrie. Le meilleur, c’est un sommeil bien ivre, sur la grève.